«Ελληνίδες» πόλεις της Ανατολής
May 3rd, 2009 | Uncategorized | Comments Off
| Ινδο-Ελληνικό Βασίλειο |
http://www.youtube.com/watch?v=wlgmItAun64
«Ελληνίδες» πόλεις της Ανατολής
Της δρος Ποτίτσας Γρηγοράκου, καθηγήτριας του Λαϊκού Πανεπιστημίου Αθηνών
Η τέχνη Γανδάρα, που οι Γάλλοι ειδικοί επονομάζουν ελληνοβουδιστική, οδήγησε μερικούς εξ αυτών από τις αρχές του 1900 σε συστηματικές ανασκαφές στην Κ. Ασία, στο χώρο της αρχαίας Βακτριανής (Αφγανιστάν, Ουζμπεκιστάν, Πακιστάν). Σκοπός τους ήταν να αποδείξουν ότι η ελληνική επιρροή που παρουσιάζει η τέχνη αυτή και άλλες της περιοχής πρέπει να προέρχεται από τις «Ελληνίδες» πόλεις που ίδρυσαν εκεί ο Αλέξανδρος και οι Μακεδόνες, όπως αναφέρουν οι αρχαίοι συγγραφείς, χάρη στις οποίες πόλεις διαδόθηκε ο ελληνικός πολιτισμός στην Ανατολή.
Η τεκμηρίωση ήλθε με την ανασκαφή πολλών ελληνικών πόλεων της ελληνιστικής εποχής, από τη Συρία έως το Αφγανιστάν (Δούρα-Ευρωπός, Σελεύκεια στον Τίγρη, Απάμεια, Ντιλβερζίν Τεπέ, Τερμέζ κ.λπ., καθ. Ρτβελάντζε, Π. Λερίς, Μ. Ινβερνίτσι κ.ά.), με κορωνίδα την μεγαλειώδη πολιτεία Αϊ Χανούμ στο Β. Αφγανιστάν (καθ. Πολ Μπερνάρ). Για ορισμένες πόλεις δεν έχει βρεθεί το ελληνικό όνομα. Αποδεικνύουν όμως τη δημιουργία και ύπαρξη τέτοιων ελληνικών πόλεων στην Ασία, που έγιναν φάροι του ελληνικού πολιτισμού και χώροι μεικτών κοινωνιών, όπως τα βασίλεια των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο (300 -31 π.Χ.), των Σελευκιδών στη Μ. Ανατολή (300- 250 π.Χ.), τα ελληνο-βακριανά και ινδο-ελληνικά βασίλεια (250 π.Χ.-10 μ.Χ.) στην Κ. Ασία. Ντόπιοι λαοί υιοθέτησαν στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μέσα στους δικούς τους και δημιούργησαν τοπικές τέχνες που συγκεράζουν τα στοιχεία αυτά.
Ο μηχανισμός της επιρροής έγινε γνωστός από τη σοβιετική τότε ανασκαφή στο Τίλια Τεπέ (δρ. Βίκτωρ Σαριγιαννίδης, 1968-78), που αναδεικνύει τεχνουργήματα τοπικών λαών (Γιουέντζι, Κουσάν), που κατέλαβαν τα ελληνο-βακτριανά βασίλεια. Υιοθέτησαν στοιχεία της ελληνικής τέχνης και θεματολογίας με Έλληνες θεούς και ήρωες, καθώς και το ελληνικό αλφάβητο. Όταν αργότερα ασπάσθηκαν το βουδισμό, δημιούργησαν στην πρωτύτερα εξελληνισμένη περιοχή της Γανδάρα (όρια Αφγανιστάν-Πακιστάν, τότε Ινδία), έναν ιερό χώρο βουδισμού με πολλά μοναστήρια. Η ανασκαφή τους, από διάφορους αρχαιολόγους, με πρωταρχικό ρόλο των Γάλλων (καθ. Φουσέ, Μπαρτού, Σλουμπερζέ, Ταρζί) απεκάλυψε τα γλυπτά αριστουργήματα της τέχνης που ονομάσθηκε Γανδάρα. Ορισμένα εξ αυτών παρουσιάζουν έντονη ελληνική επιρροή, ιδιαίτερα στην περιοχή της Χάντα (κοντά στην Καμπούλ), επιρροή που διήρκεσε 6 αιώνες (1ο-6ο αι.) μετά την αποχώρηση των Ελλήνων.
Εναπομείναντες ΄Ελληνες έποικοι ή εξελληνισμένοι καλλιτέχνες της περιοχής σμίλεψαν τον Βούδα με χαρακτηριστικά Απόλλωνα και τους ακολούθους του με μορφές Ελλήνων θεών και ηρώων (Ηρακλής, Αλέξανδρος, Διόνυσος, Αθηνά κ.λπ.), με ελληνικό χιτώνα, ανάλαφρες πτυχές, πραξιτελικά πρόσωπα και αριστουργηματική πλαστικότητα. Ορισμένα γλυπτά θα μπορούσαν να έχουν γίνει οπουδήποτε στην Ελλάδα (καθ. Ταρζί).
Οι τελευταίες ανασκαφές και πορίσματα ανέτρεψαν παλαιότερες αγγλόφωνες θεωρίες και τεκμηρίωσαν το μηχανισμό της αναμφισβήτητης, πλέον, ελληνικής επιρροής.
Ο καθ. Μάριο Μπουσάλι από τη Ρώμη γράφει ότι ήταν έργο των Γιάβανας, Ελλήνων της Ινδίας, που έφεραν βαθιά μέσα τους την ελληνική τέχνη και φιλοσοφία μαζί με τη βουδιστική σοφία. Όπως ο Έλλην βασιλιάς Μέναδρος, του ινδο-ελληνικού βασιλείου (160-130 π.Χ.), που είχε συγκεράσει τους δύο πολιτισμούς και αναφέρεται στις ιερές ινδικές γραφές Μιλίντα Πάνχα ως ο βασιλιάς σοφός, με την Αθηνά στο νόμισμά του, ως θεά της σοφίας και προστάτιδά του.
Έτσι η ελληνική τέχνη εκφράζει εδώ στοιχεία τοπικά, «με στοχαστικές προσαρμογές», όπως λέει ο Κ. Καβάφης στο ποίημά του «200 π.Χ.» και συγχρόνως «μπολιάζει» τους πολιτισμούς των λαών της Ανατολής.
Από τη Μεσόγειο έως τα βάθη της Κ. Ασίας, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα, ορισμένοι λαοί αγάπησαν τον ελληνικό πολιτισμό, προσέβλεπαν στην Αθήνα σαν κοιτίδα του, με αναρίθμητες παραστάσεις της Αθηνάς (αγάλματα, δαχτυλίδια, νομίσματα, κ.λπ.).
Σεβάστηκαν τον Αλέξανδρο για τον ελληνικό πολιτισμό που έφερε στην Ασία, μαζί με την ισονομία των πολιτών, που από υπηκόους τούς έκανε πολίτες των ελληνικών πόλεων που εδιοικούντο με θεσμούς και νόμους. Γι’ αυτό το Κοράνι τον αναφέρει ως προφήτη δικαιοσύνης (Σουράτ 18). Τον λάτρεψαν δε για την πολεμική του ανδρεία, στην οποία οι λαοί της Ασίας δίνουν πολύ μεγάλη αξία.
Έτσι έγινε θρύλος στις παραδόσεις των λαών, όπου καλλιεργήθηκε από πάμπολλα επικά ποιήματα που γράφτηκαν στο Μεσαίωνα από διάφορους Πέρσες (Φερντουσί, Νιζαμί) και πολλούς Άραβες, εμπνευσμένους από το μυθιστόρημα του ψευδο-Καλλισθένη. Πολλοί λαοί οικειοποιήθηκαν τον Ισκαντάρ Ζουλκαρνέιν και ακόμα σήμερα ορισμένοι επαίρονται ότι είναι απόγονοί του (Αφγανιστάν, Πακιστάν, Παμίρ, Τατζικιστάν). Λατρεύτηκε μάλιστα και σε περιοχές όπου δεν μετέβη ποτέ, όπως η Ινδονησία, όπου θεωρήθηκε γενάρχης Αράβων βασιλέων και όπου υπάρχει κενοτάφιό του (Σουμάτρα, Παλεμπάγκ) (καθ. Σαμπέρ Λουάρ).
Τα αρχαιολογικά ευρήματα των «Ελληνίδων» πόλεων στην Ανατολή, ιδιαίτερα της Αϊ Χανούμ (γλυπτά, επιγραφές, μωσαϊκά), τα χρυσά κτερίσματα του Τίλια Τεπέ και τα γλυπτά της τέχνης Γανδάρα είναι πολύτιμα για την Ελλάδα. Δείγματά τους θα έπρεπε να εκτεθούν εδώ (το είχε ευχηθεί ο καθ. Μανώλης Ανδρόνικος) και είναι κρίμα που δεν έγινε πέρυσι όταν βρίσκονταν κοντά, σε έκθεση στο Παρίσι. Αποδεικνύουν ότι οι «Ελληνίδες» πόλεις της Ανατολής, που αναφέρουν οι αρχαίοι συγγραφείς, δεν ήταν θρύλος, ότι ορισμένες υπήρξαν μεγαλειώδεις, ώστε να επηρεάσουν τους ντόπιους κατοίκους, να εξελληνίσουν πολλούς εξ αυτών και να δημιουργήσουν μεικτούς πολιτισμούς.
Η ελληνικότητα των πόλεων αυτών (ελληνικοί θεσμοί, αρχιτεκτονική, επιγραφές, τέχνες, πολιτειακό σύστημα κ.λπ.) αποτελεί απόδειξη της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας των Μακεδόνων, που τις δημιούργησαν. Η απόδειξη αυτή βρίσκεται στις ανασκαφές στην Ασία
(καθ. Στέφεν Μίλερ).
Τα αρχαιολογικά αυτά ευρήματα αποδεικνύουν επίσης ότι ο ελληνικός πολιτισμός και οι ελληνικές τέχνες δεν επεβλήθησαν, αλλά υιοθετήθηκαν οικιοθελώς από τους λαούς της Ασίας, αφού τις καλλιέργησαν επί πολλούς αιώνες μετά την αποχώρηση των Ελλήνων.
Η Ελλάδα θα έπρεπε να γνωρίζει καλύτερα και να προβάλλει διεθνώς τα σημαντικά και χρήσιμα αυτά στοιχεία των ξένων αρχαιολογικών ευρημάτων και πορισμάτων, γιατί αποτελούν μία σημαντική σελίδα της πολιτισμικής μας Ιστορίας.
http://www.apogevmatini.gr/?p=18840
Η τέχνη Γανδάρα, που οι Γάλλοι ειδικοί επονομάζουν ελληνοβουδιστική, οδήγησε μερικούς εξ αυτών από τις αρχές του 1900 σε συστηματικές ανασκαφές στην Κ. Ασία, στο χώρο της αρχαίας Βακτριανής (Αφγανιστάν, Ουζμπεκιστάν, Πακιστάν). Σκοπός τους ήταν να αποδείξουν ότι η ελληνική επιρροή που παρουσιάζει η τέχνη αυτή και άλλες της περιοχής πρέπει να προέρχεται από τις «Ελληνίδες» πόλεις που ίδρυσαν εκεί ο Αλέξανδρος και οι Μακεδόνες, όπως αναφέρουν οι αρχαίοι συγγραφείς, χάρη στις οποίες πόλεις διαδόθηκε ο ελληνικός πολιτισμός στην Ανατολή.
Η τεκμηρίωση ήλθε με την ανασκαφή πολλών ελληνικών πόλεων της ελληνιστικής εποχής, από τη Συρία έως το Αφγανιστάν (Δούρα-Ευρωπός, Σελεύκεια στον Τίγρη, Απάμεια, Ντιλβερζίν Τεπέ, Τερμέζ κ.λπ., καθ. Ρτβελάντζε, Π. Λερίς, Μ. Ινβερνίτσι κ.ά.), με κορωνίδα την μεγαλειώδη πολιτεία Αϊ Χανούμ στο Β. Αφγανιστάν (καθ. Πολ Μπερνάρ). Για ορισμένες πόλεις δεν έχει βρεθεί το ελληνικό όνομα. Αποδεικνύουν όμως τη δημιουργία και ύπαρξη τέτοιων ελληνικών πόλεων στην Ασία, που έγιναν φάροι του ελληνικού πολιτισμού και χώροι μεικτών κοινωνιών, όπως τα βασίλεια των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο (300 -31 π.Χ.), των Σελευκιδών στη Μ. Ανατολή (300- 250 π.Χ.), τα ελληνο-βακριανά και ινδο-ελληνικά βασίλεια (250 π.Χ.-10 μ.Χ.) στην Κ. Ασία. Ντόπιοι λαοί υιοθέτησαν στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μέσα στους δικούς τους και δημιούργησαν τοπικές τέχνες που συγκεράζουν τα στοιχεία αυτά.
Ο μηχανισμός της επιρροής έγινε γνωστός από τη σοβιετική τότε ανασκαφή στο Τίλια Τεπέ (δρ. Βίκτωρ Σαριγιαννίδης, 1968-78), που αναδεικνύει τεχνουργήματα τοπικών λαών (Γιουέντζι, Κουσάν), που κατέλαβαν τα ελληνο-βακτριανά βασίλεια. Υιοθέτησαν στοιχεία της ελληνικής τέχνης και θεματολογίας με Έλληνες θεούς και ήρωες, καθώς και το ελληνικό αλφάβητο. Όταν αργότερα ασπάσθηκαν το βουδισμό, δημιούργησαν στην πρωτύτερα εξελληνισμένη περιοχή της Γανδάρα (όρια Αφγανιστάν-Πακιστάν, τότε Ινδία), έναν ιερό χώρο βουδισμού με πολλά μοναστήρια. Η ανασκαφή τους, από διάφορους αρχαιολόγους, με πρωταρχικό ρόλο των Γάλλων (καθ. Φουσέ, Μπαρτού, Σλουμπερζέ, Ταρζί) απεκάλυψε τα γλυπτά αριστουργήματα της τέχνης που ονομάσθηκε Γανδάρα. Ορισμένα εξ αυτών παρουσιάζουν έντονη ελληνική επιρροή, ιδιαίτερα στην περιοχή της Χάντα (κοντά στην Καμπούλ), επιρροή που διήρκεσε 6 αιώνες (1ο-6ο αι.) μετά την αποχώρηση των Ελλήνων.
Εναπομείναντες ΄Ελληνες έποικοι ή εξελληνισμένοι καλλιτέχνες της περιοχής σμίλεψαν τον Βούδα με χαρακτηριστικά Απόλλωνα και τους ακολούθους του με μορφές Ελλήνων θεών και ηρώων (Ηρακλής, Αλέξανδρος, Διόνυσος, Αθηνά κ.λπ.), με ελληνικό χιτώνα, ανάλαφρες πτυχές, πραξιτελικά πρόσωπα και αριστουργηματική πλαστικότητα. Ορισμένα γλυπτά θα μπορούσαν να έχουν γίνει οπουδήποτε στην Ελλάδα (καθ. Ταρζί).
Οι τελευταίες ανασκαφές και πορίσματα ανέτρεψαν παλαιότερες αγγλόφωνες θεωρίες και τεκμηρίωσαν το μηχανισμό της αναμφισβήτητης, πλέον, ελληνικής επιρροής.
Ο καθ. Μάριο Μπουσάλι από τη Ρώμη γράφει ότι ήταν έργο των Γιάβανας, Ελλήνων της Ινδίας, που έφεραν βαθιά μέσα τους την ελληνική τέχνη και φιλοσοφία μαζί με τη βουδιστική σοφία. Όπως ο Έλλην βασιλιάς Μέναδρος, του ινδο-ελληνικού βασιλείου (160-130 π.Χ.), που είχε συγκεράσει τους δύο πολιτισμούς και αναφέρεται στις ιερές ινδικές γραφές Μιλίντα Πάνχα ως ο βασιλιάς σοφός, με την Αθηνά στο νόμισμά του, ως θεά της σοφίας και προστάτιδά του.
Έτσι η ελληνική τέχνη εκφράζει εδώ στοιχεία τοπικά, «με στοχαστικές προσαρμογές», όπως λέει ο Κ. Καβάφης στο ποίημά του «200 π.Χ.» και συγχρόνως «μπολιάζει» τους πολιτισμούς των λαών της Ανατολής.
Από τη Μεσόγειο έως τα βάθη της Κ. Ασίας, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα, ορισμένοι λαοί αγάπησαν τον ελληνικό πολιτισμό, προσέβλεπαν στην Αθήνα σαν κοιτίδα του, με αναρίθμητες παραστάσεις της Αθηνάς (αγάλματα, δαχτυλίδια, νομίσματα, κ.λπ.).
Σεβάστηκαν τον Αλέξανδρο για τον ελληνικό πολιτισμό που έφερε στην Ασία, μαζί με την ισονομία των πολιτών, που από υπηκόους τούς έκανε πολίτες των ελληνικών πόλεων που εδιοικούντο με θεσμούς και νόμους. Γι’ αυτό το Κοράνι τον αναφέρει ως προφήτη δικαιοσύνης (Σουράτ 18). Τον λάτρεψαν δε για την πολεμική του ανδρεία, στην οποία οι λαοί της Ασίας δίνουν πολύ μεγάλη αξία.
Έτσι έγινε θρύλος στις παραδόσεις των λαών, όπου καλλιεργήθηκε από πάμπολλα επικά ποιήματα που γράφτηκαν στο Μεσαίωνα από διάφορους Πέρσες (Φερντουσί, Νιζαμί) και πολλούς Άραβες, εμπνευσμένους από το μυθιστόρημα του ψευδο-Καλλισθένη. Πολλοί λαοί οικειοποιήθηκαν τον Ισκαντάρ Ζουλκαρνέιν και ακόμα σήμερα ορισμένοι επαίρονται ότι είναι απόγονοί του (Αφγανιστάν, Πακιστάν, Παμίρ, Τατζικιστάν). Λατρεύτηκε μάλιστα και σε περιοχές όπου δεν μετέβη ποτέ, όπως η Ινδονησία, όπου θεωρήθηκε γενάρχης Αράβων βασιλέων και όπου υπάρχει κενοτάφιό του (Σουμάτρα, Παλεμπάγκ) (καθ. Σαμπέρ Λουάρ).
Τα αρχαιολογικά ευρήματα των «Ελληνίδων» πόλεων στην Ανατολή, ιδιαίτερα της Αϊ Χανούμ (γλυπτά, επιγραφές, μωσαϊκά), τα χρυσά κτερίσματα του Τίλια Τεπέ και τα γλυπτά της τέχνης Γανδάρα είναι πολύτιμα για την Ελλάδα. Δείγματά τους θα έπρεπε να εκτεθούν εδώ (το είχε ευχηθεί ο καθ. Μανώλης Ανδρόνικος) και είναι κρίμα που δεν έγινε πέρυσι όταν βρίσκονταν κοντά, σε έκθεση στο Παρίσι. Αποδεικνύουν ότι οι «Ελληνίδες» πόλεις της Ανατολής, που αναφέρουν οι αρχαίοι συγγραφείς, δεν ήταν θρύλος, ότι ορισμένες υπήρξαν μεγαλειώδεις, ώστε να επηρεάσουν τους ντόπιους κατοίκους, να εξελληνίσουν πολλούς εξ αυτών και να δημιουργήσουν μεικτούς πολιτισμούς.
Η ελληνικότητα των πόλεων αυτών (ελληνικοί θεσμοί, αρχιτεκτονική, επιγραφές, τέχνες, πολιτειακό σύστημα κ.λπ.) αποτελεί απόδειξη της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας των Μακεδόνων, που τις δημιούργησαν. Η απόδειξη αυτή βρίσκεται στις ανασκαφές στην Ασία
(καθ. Στέφεν Μίλερ).
Τα αρχαιολογικά αυτά ευρήματα αποδεικνύουν επίσης ότι ο ελληνικός πολιτισμός και οι ελληνικές τέχνες δεν επεβλήθησαν, αλλά υιοθετήθηκαν οικιοθελώς από τους λαούς της Ασίας, αφού τις καλλιέργησαν επί πολλούς αιώνες μετά την αποχώρηση των Ελλήνων.
Η Ελλάδα θα έπρεπε να γνωρίζει καλύτερα και να προβάλλει διεθνώς τα σημαντικά και χρήσιμα αυτά στοιχεία των ξένων αρχαιολογικών ευρημάτων και πορισμάτων, γιατί αποτελούν μία σημαντική σελίδα της πολιτισμικής μας Ιστορίας.
http://www.apogevmatini.gr/?p=18840
